Varis tedavisi için şimdi en uygun zaman…

Vücudumuzdaki damarların toplam uzunluğu 160.000 km. olup, bu uzunluk dünyanın çevresini 4 kez dolaşacak kadar büyük bir mesafedir.  Bu kadar uzun yolda tabii ki bozulmalar da olabilecektir, tıkanmalar da olabilecektir.

Bacaklarımızda derin ve yüzeysel olmak üzere birbirleri ile bağlantılı iki adet toplayıcı damar sistemi bulunmaktadır. İşte bu yüzeyel sistemdeki toplardamarların uzaması, kıvrılması ve genişlemesine “ varis ” diyoruz.  

Varislerin otuz yaş üzeri kadınlarda görülme sıklığı % 45 iken,  ileriki yaşlarda daha da yüksek oranlarda karşımıza çıkar. Hem annesinde hem babasında varis hastalığı olan kız çocuklarında varisin ortaya çıkma riski % 90 olup, bu oran erkeklerde yarısı kadardır. Kadınların hamilelik süreci, ve öte yandan kullandıkları doğum kontrol hapı, adet düzenleyici ve menapoz ilacı gibi hormon dengelerini değiştiren ilaçlar varislerin ve tromboflebitin oluşumunda suçlanan faktörlerdendir.

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan UNCU, Yüzde 100 Sağlık’ın sorularını yanıtladı.

-Yüzde 100 Sağlık: Varisin belirtileri nelerdir?

- Prof. Dr. Hakan UNCU: Günümüzde adını sıkca duyduğumuz "huzursuz bacak sendromu" nun en önemli sebeplerinden birisi varistir. Hastalar, bacaklarda ağrı ve ağırlık hissi, kasılma, kas krampları, kaşıntı, karıncalanma, dolgunluk, gerginlik ve huzursuzluk şikayetleri ile başvururlar. Özellikle akşamları ve sıcak havalarda artan ağrı ve yorgunluk hissi dikkat çekicidir. Hastalardan en sık duyduğumuz şikayetlerden birisi, "geceleri yattığımda ayaklarımı nereye koyacağımı bilemiyorum" sözleridir. Varislerin örümcek gibi çirkin görüntüleri ve estetik kaygılar da, ihmal edilmeyecek başvuru sebeplerindendir. Çoğunlukla hastalar yaz öncesinde, yani "çorapları çıkarma mevsiminde" başvururlar. Kış mevsiminde hem soğuk etkisiyle şikayetleri azalır, hem de çizmeler ve çoraplar içinde varislerini unuturlar. Halbuki tedavi için en uygun zaman, bu kış aylarıdır. Varis ilerleyip üçüncü evreye geldiğinde bacaklarda ödem, dördüncü evrede ise ayak bileği çevresinde renk değişiklikleri ve kan göllenmesi ortaya çıkar. Son evrelerde ise ayak bileğinde açık yaralar ile karşılaşılır ki, bunları “varis ülseri” olarak adlandırmaktayız.  

- Yüzde 100 Sağlık: Varisin mesleklerle ve hayat tarzı ile ilişkisi var mıdır ?

- Prof. Dr. Hakan UNCU: Uzun süre ayakta sabit duranların ve sürekli olarak oturan kişilerin hastalığıdır. Buna örnek olarak cerrahlar, diş hekimleri, garsonlar, güvenlik görevlileri, öğretmenler, otobüs şoförleri, bankacılar, telefon operatörleri gösterilebilir. Otobüs beklerken bile sabit durmayıp, yürümek önerilmelidir. Bu sebeple yüzme, bisiklet, yürüyüş, kayak ve dans etmek önerilir. Tenis ve ağırlık kaldırmak gibi sporlar yasaktır. Hastalar güneş, sıcak kum, sauna, hamam ve kaplıcadan uzak durmalıdır. Fazla kilo almamalı, yüksek topuklu ayakkabıları, tayt ve korse gibi vücudu sıkan giysileri tercih etmemelidirler. Her hamilelikte varislerin biraz daha ilerleyeceği bilindiğinden, tedavinin hamilelikten önce yapılması doğru olur.

- Yüzde 100 Sağlık: Varis tedavi edilmez ise, ne gibi ciddi sonuçlar ortaya çıkabilir ?

- Prof. Dr. Hakan UNCU: Burada en korkulacak şeylerden biri ayak bileklerinde kapanmayan yaralar açılmasıdır. Bu akıntılı yaralar infekte olurlar ve insanın normal yaşamını sürdürmesine, hayatına devam etmesine izin vermezler. Ülkemizde varisin bir sonucu olarak ayak bilek bölgesinde yara açılan yaklaşık 150.000 venöz ülserli hasta olduğu bilinmektedir.

İkinci ve belki de en önemli kötü sonucu ise, varisli damarın içinde pıhtı oluşumudur. Varisli damarda pıhtı oluşumuna “tromboflebit”  adını veriyoruz. Bu pıhtılar genellikle uzun süren uçak veya otobüs yolculuğu sonrasında meydana gelirler. Tromboflebitte pıhtıların ortalama % 20’si derin sisteme, bazıları oradan da akciğere gidip ölüme sebep olabilirler. Dünyada akciğere giden pıhtı (emboli) sebebi ile ortaya çıkan ölüm oranları, çok korktuğumuz meme kanserinin sebep olduğu ölüm oranlardan 5 kat daha fazladır.

 Varislerin üçüncü muhtemel ciddi sonucu ise, küçük bir çarpmayla varisli damarın dışarı doğru kanamasıdır.

- Yüzde 100 Sağlık: Varisin tanısı nasıl konur ?

-Prof. Dr. Hakan UNCU: Tecrübeli bir damar cerrahının muayenesi tanı koymak için yeterli olabilir. Fakat tam olarak tanıdan emin olmak için Doppler ultrason incelemesi yapmak doğru olur. Meme ultrasonu veya hamilelikte yapılan ultrasondan çok farklı değildir, kolaylıkla tekrarlanabilir.  Anjiografi gibi hastaları rahatsız edecek ileri bir tanı yöntemlerine ihtiyaç olmaz. 

VARİSLERİN TEDAVİSİNDE

CERRAHİ Mİ, YOKSA KÖPÜK VEYA BUHAR GİBİ YENİ BİR TEDAVİ YÖNTEMİ Mİ ?   

- Yüzde 100 Sağlık: Variste hangi tedavi yöntemleri uygulanmaktadır ?

- Prof. Dr. Hakan UNCU: Variste çeşitli tedavi yöntemleri vardır. Fakat her hastaya her yöntem uygun olmamaktadır, dolayısı ile hasta ben şu yöntemi istiyorum, dememelidir.  Varisin evresine göre farklı tedavi yöntemleri kullanılmaktadır.  Variste tedaviler aşağıdaki gibi  sekiz  bölümde açıklanabilir:

1.  Çoraplar veya bandajlar

Varis çorapları kanın dönüşünü kolaylaştırır, ödemi ve diğer şikayetleri azaltabilirler. Fakat doktor önerisi ile değil de, rastgele kullanılır ise, dolaşıma zararı bile olabilir. Dizaltı, dizüstü ve külotlu çoraba, hangi basınçta kullanılacağına doktor karar vermelidir. Çoraplar çok doğru kullanılsa bile, varisleri tedavi edemezler, sadece hastanın şikayetlerini azaltabilirler.

2.  İlaçlar

Ağızdan alınan ilaçlarla varisi düzeltmek veya oluşumunu  önlemek  mümkün  değildir. Bazı  ilaçlar  ile  hastaların farklı şikayetlerini  gerileyebilir,  ağrı  ve  ödem azalır. Fakat hasta ilacı  bıraktığında, şikayetleri yeniden başlar.  

3.  Köpük Tedavisi

Genellikle kozmetik sebepler ile başvuran genç hastaların birinci evre varislerinde            uyguladığımız çok popüler bir tedavidir. Bu tedavi için hastane şartları ve anestezi gerekmez. Varisli damara deterjan gibi köpük ilaç verilerek yarım saat içinde ağrısız olarak yapılabilir. Hastalar adeta örümcek gibi çok kötü görünen damarlardan aynı gün kurtularak işlerine dönebilirler. Burada köpükle kapatılan minik damarlar zaten hiçbir şekilde görevi olmayan damarlardır. Dolayısı ile bu tedavinin hiçbir zararı yoktur, tersine faydası vardır.

4. Cerrahi

Artık 1-2 cm.lik küçük kesilerden tığ benzeri minik aletler ile girilerek başarı ile yapılmaktadır. Eskisi gibi kötü görüntü bırakan dikişlere de ihtiyaç olmamakta, estetik bantlar ile kapatmamız yeterli olmaktadır. Bacaklarda da dikiş izi kalmaz. Genel anesteziye de ihtiyaç olmamaktadır. Halen bazı hastalarda diğer tedavilerin hiçbiri uygun olmamakta, zorunlu olarak kullanabildiğimiz tek tedavi yöntemi,  “ ameliyat ” olabilmektedir.  Hastaların korkmaması gereken bir yöntemdir, ameliyattan sonra ertesi gün evlerine dönebilirler.

5. Laser

Örümcek damarlara ciltten, daha büyük damarlara ise damar içine yerleştirilen bir katater ile uygulanmaktadır. Farklı laser dalga boyları olduğu unutulmamalıdır.

6. Radyo-Frekans

Laserin kullanılabileceği her durumda bu yöntem de kullanılabilir. Radyasyon içermez, radyoterapi ile karıştırılmamalıdır. Fakat hangi hastada hangi yöntemin uygun olduğuna bir cerrah karar vermelidir.

7. Buhar Tedavisi

Damar içine yerleştirdiğimiz sıcak buhar veren bir katater yardımı uyguladığımız bu tedavi , tedaviler içinde en yeni olanıdır.

Laser, radyo-frekans ve buhar tedavileri çok ince kataterler yardımı ile ameliyathanede uygulanırlar. Ameliyat kesileri ve dikiş olmaksızın, anestezi gerektirmeyen, hastaya aynı gün eve dönme imkanını veren, konforlu ve ağrısız yöntemlerdir. Bacakta kanama ve morluk da olmaz. Son yıllarda dünyada ve ülkemizde uygulanan ve başarılı sonuçlar elde edilen yeni tedavilerdir. Fakat cerrahiden de hiç vazgeçmediğimiz bilinmelidir.

8. Endoskopik girişim

Bilindiği gibi cerrahinin her alanında yaygınlaşan endoskopik cerrahi yöntemi, bilekte renk değişikliği veya yara oluşmuş ileri evre varislerde de uygulanmaktadır. Bunu Türkiye'de ilk defa Mart 2002'de biz gerçekleştirdik. Bacağın içine şişirilebilen bir balon ve bu balonun yardımı ile küçük bir kamera yerleştirilir. Bu kamera yardımıyla yaranın altına giden damarlar zımba teli gibi bir klipsle klipslenir, varise bağlı oluşmuş yara da yaklaşık 2 ay içerisinde kapanır. Buna "endoskopik varis tedavisi", uluslararası literatürde "SEPS" denir. Bacağa boydan boya kesi yapmadan, kalem ucu kadar bir delikten kalem kadar kamera yerleştirilerek yapılır.